ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ, ΜΕΡΟΣ 3ο, TURQUOISE

TURQUOISE

Ταύρος, μεσημέρι Τετάρτης, τρεις εβδομάδες πριν. Η άνοιξη μπαίνει με θόρυβο, όπως και ο συρμός στο σταθμό. Δεν την νοιάζουν οι βροχές του Απρίλη, δεν έρχεται για να κερδίσει τον ουρανό, ξέρει ότι έχει κατακτήσει την καρδιά των ανθρώπων, εκείνων τουλάχιστον, των ρομαντικών, που ακόμα συγκινούμαστε από ανοιξιάτικες ευωδιές και χρώματα. 

Μ' αυτές τις σκέψεις ανεβαίνω στο τρένο, σχεδόν χαμογελώντας. Οι συνεπιβάτες μου δεν φαίνονται να συμμερίζονται τη διάθεσή μου. Χαζεύουν στο smartphone, κοιτάνε αδιάφορα έξω από το παράθυρο, παραχωμένοι μέσα σε βαριά πανωφόρια, χειμώνας βαθύς. 

Το μάτι μου κουράζεται από τα σκούρα χρώματα και τις άχρωμες διαθέσεις, τους γυρίζω την πλάτη, θέλω να κοιτάξω το υπόλοιπο βαγόνι. Κι εκείνη στέκεται λίγο πιο πέρα. Παγιδεύει το βλέμμα μου, όχι γιατί φοράει μαντήλα. Το χρώμα είναι που κλειδώνει το μάτι πάνω του. Ένα ατόφιο, καθαρό, λαμπερό, σχεδόν αυθάδες, τυρκουάζ. 

Δεν είναι παραπάνω από δεκαεννιά, κι αν εξαιρέσεις τη μαντήλα, είναι ντυμένη όπως κάθε κορίτσι της ηλικίας της: τζινάκι, μπλούζα στις αποχρώσεις της μαντήλας, μπλε ολοκάθαρα all star. Είναι μαζί με μια φίλη της, αυτή χωρίς μαντήλα, κι από τα ελάχιστα που μπορώ να ακούσω καταλαβαίνω πως είναι φοιτήτριες. Την παρατηρώ καλύτερα. Προσεγμένο μανικιούρ, χρώμα τυρκουάζ με λευκά λουλουδάκια. Στο δυτικά σμιλεμένο μυαλό μου όλα αυτά τα χρώματα και η κοκεταρία είναι η δική της αντίδραση σε μια θρησκεία που την υποχρεώνει να καλύπτει τα μαλλιά της, κάποιες φορές ακόμα και το πρόσωπό της. 

Πολλές φορές, έχοντας αναλογιστεί τη θέση μου μέσα σε μια δυτική κοινωνία, έχω αισθανθεί τυχερή γιατί μέσα στον κόσμο που γεννήθηκα κανείς δε θα με υποχρεώσει να σκεπάσω το πρόσωπό μου με μπούργκα, κανείς δε θα με λιθοβολήσει αν πέσω θύμα βιασμού, κανείς δε θα με πυροβολήσει στο κεφάλι επειδή θέλω να σπουδάσω. 

Βέβαια, μέσα στον ευρύτερο δυτικό κόσμο που ζω, η καθολική εκκλησία μόλις πρόσφατα άρχισε να συζητάει τη χρήση προφυλακτικού, ενώ το AIDS εδώ και τρεις δεκαετίες θερίζει, οι ανεγκέφαλοι ρεπουμπλικάνοι των tea parties προωθούν νομοσχέδια κατά των αμβλώσεων, καταργούν το δικαίωμα πρόσβασης όλων των Αμερικανών πολιτών στις υπηρεσίες υγείας, δημιουργούν σχολεία που διδάσκουν τη θεωρία της δημιουργίας ( και όχι της εξέλιξης).

 Στη Βόρεια Ντακότα, πολιτεία στην οποία ισχύει ο αυστηρότερος νόμος κατά των αμβλώσεων, μια κοπέλα που κυοφορεί ακόμα και τον καρπό ενός βιασμού ή μιας αιμομικτικής πράξης δεν έχει το δικαίωμα στην άμβλωση. Δεν θα έχει αυτό το δικαίωμα ακόμα κι αν η ζωή της βρίσκεται σε κίνδυνο. Στο Αφγανιστάν μια βιασμένη γυναικα λιθοβολείται, στον υπέροχο δυτικό κόσμο μας, αργοπεθαίνει, μεταφορικά και κυριολεκτικά. 

Τρία χρόνια πριν, ο τότε Πρόεδρος της Γαλλίας Σαρκοζύ ξεκίνησε μια τεράστια εκστρατεία για την κατάργηση της μπούργκα στους δημόσιους χώρους. Το σκεπτικό του συνοψιζόταν στο ότι η μπούργκα  καταπατά τα ανθρώπινα δικαιώματα, προσβάλλει τη γυναικεία αξιοπρέπεια, και αποτελεί σύμβολο θρησκευτικής και σεξιστικής καταπίεσης.

 Στη Γαλλία, μια χώρα με πληθυσμό περίπου εξήντα εκατομμύρια, κατοικούν πέντε εκατομμύρια μουσουλμάνοι, οι οποίοι αποτελούν τη μεγαλύτερη μουσουλμανική κοινότητα στην Ευρώπη. Όπως ήταν αναμενόμενο, η εισήγηση του Προέδρου στη Γενική Εθνοσυνέλευση να ψηφιστεί νόμος ο οποίος καταργεί την μπούργκα, προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων. (Για την ιστορία, ο νόμος υπερψηφίστηκε, προβλέποντας πρόστιμο 150€ για όποια γυναίκα φοράει μπούργκα σε δημόσιο χώρο και πολύ πιο αυστηρές ποινές για εκείνους που εξαναγκάζουν μια γυναίκα να φοράει μπούργκα). 

Το εντυπωσιακό όμως ήταν ότι οι ίδιες οι μουσουλμάνες αντιτάχθηκαν στο νόμο Σαρκοζύ, θεωρώντας με τη σειρά τους ότι ο νόμος του αποτελεί πασιφανή καταπάτηση των θρησκευτικών τους δικαιωμάτων.  

Επιστρέφω στη μικρή μου φίλη και την μαντήλα της. Γελάει και αστειεύεται με τη φίλη της και ίσως ούτε καν να περνάει από το μυαλό της ότι η μαντήλα είναι μια μορφή θρησκευτικής, κοινωνικής και σεξιστικής καταπίεσης. Για αυτήν ίσως είναι απλά ένα σύμβολο της κουλτούρας της, ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ανατροφής και των συνηθειών της. Εξ άλλου είναι χιλιάδες μίλια μακριά από λιθοβολισμούς, μπορεί να σπουδάσει και να έχει μια ζωή όπως κάθε κορίτσι της ηλικία της.

Επιστρέφω στον εαυτό μου. Στο λαιμό μου, χρόνια τώρα, φοράω ένα σταυρουδάκι από λευκόχρυσο. Δεν με υποχρεώνει κανείς, δεν είμαι θρησκευόμενο άτομο, δεν πηγαίνω στην εκκλησία. Αν όμως αύριο κάποιος με υποχρεώσει να το  βγάλω, θα αντιδράσω.  

Καλή σας νύχτα. 

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ - ΜΕΡΟΣ 1ο Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΕΠΑΙΤΩΝ Θα τους βρεις σε κάθε σταθμό, σε κάθε βαγόνι. Κι έχουν πάντα μια ιστορία να σου διηγηθούν, στη δική τους γλώσσα, τη γλώσσα των επαιτών.

                                                   
                                                       
                                                   Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΕΠΑΙΤΩΝ
Τους τελευταίους έξι μήνες μετακινούμαι με τον ηλεκτρικό, στη διαδρομή Ταύρος -Μοναστηράκι, κάθε Σάββατο. Γενικά δεν είμαι τύπος των συγκοινωνιών, τις βαριέμαι. Ο ηλεκτρικός όμως έχει μια δική του γοητεία, από παιδάκι μου άρεσε, ιδίως όταν μπορούσα να καθήσω με πλάτη προς τη κατεύθυνση του συρμού, καθώς ήθελα να βλέπω το τοπίο να απομακρύνεται. Ίσως ενστικτωδώς ένιωθα πως αυτός ήταν ένας τρόπος να βλέπεις το παρόν να γίνεται παρελθόν. 

Σε όλες αυτές τις διαδρομές, αλλα και όσο είμαι στην αποβάθρα περιμένοντας,   παρατηρώ. Συνοθύλευμα ανθρώπων, ένα χάος από χρώματα, φωνές, ήχους κινητών. 
Είναι ένα τεράστιο patchwork, φοιτητές που πάνε Θησείο για καφέ, τουρίστες με χάρτες στα χέρια, οικογένειες που είδαν την ηλιόλουστη μέρα και είπαν να κάνουν μια βόλτα στο κέντρο, άνθρωποι κουρασμένοι που μισοκοιμούνται στη διαδρομή, πιτσιρικάδες με παράξενα χτενίσματα και άπειρα σκουλαρίκια, καλοντυμένοι τύποι που αν κατέβουν Μοναστηράκι θα κατευθυνθούν με ταχύ βήμα προς τις αποβάθρες του μετρό της μπλε γραμμής, τους ταιριάζει καλύτερα αυτή η διαδρομή, χωρίς τους ναρκομανείς να περιφέρονται γύρω τους. 

Και πάντα, μα πάντα, σε κάθε βαγόνι, οι επαίτες. Ανεβοκατεβαίνουν από βαγόνι σε βαγόνι, από σταθμό σε σταθμό. Γιατί μου κάνουν εντύπωση, ίσως αναρωτηθείτε.  Ζούμε σε μια εποχή που σε κάθε γωνιά κεντρικού δρόμου θα υπάρχει κάποιος με απλωμένο χέρι, ζητώντας μια βοήθεια. Η επαιτεία, ένα φαινόμενο παλιό όσο και ο πλούτος, γεννιέται από τα σπλάχνα της κοινωνίας, εκτρέφεται από τρίτους αλλά και αυτοσυντηρείται, μπορεί να μας κάνει συχνά να γυρνάμε το κεφάλι μας προς την άλλη κατεύθυνση, διχάζει "δίνε, δεν τους λυπάσαι;" "μη δίνεις, διαιωνίζεις το φαινόμενο ή εξυπηρετείς μια απάτη". Όμως όποια στάση κι αν υιοθετήσεις απέναντί της, δεν μπορείς παρά να παραδεχτείς ότι οι επαίτες του ηλεκτρικού είναι ένα ολόκληρο άλλο είδος. Δεν μπαίνουν στο βαγόνι απλώνοντας το χέρι. Όχι. Αυτοί έχουν μια ιστορία να διηγηθούν. Στη διάρκεια της διαδρομής από τον ένα σταθμό στον άλλον θα την πουν δυο φορές. Κάθε φορά με την ίδια ακριβώς διατύπωση, στο ίδιο τέμπο, με τον ίδιο μακρόσυρτο ρυθμό. Οι ανάσες, οι παύσεις, το κρεσέντο της φωνής, όλα μέσα σε ένα συγκεκριμένο μοτίβο. Ίσως κανείς να μη δίνει σημασία στην ιστορία τους, όμως τη στιγμή που τους ακούς να λένε "έχετε παιδιά / εγγόνια και δε θα θέλατε ποτέ να τους συμβεί αυτό" νιώθεις ότι έστω και για δευτερόλεπτα μια ανατριχίλα έχει διαπεράσει τη σπονδυλική στήλη κάποιων επιβατών. Ιδίως αν η διατύπωση είναι "ποτέ να μη συμβεί στα παιδιά / εγγόνια σας". Δεν ξέρω τι μπορεί να προκαλεί αυτο το ακαριαίο συναίσθημα -η σκέψη ότι μπορεί να συμβεί στον καθένα ή ένας μεταφυσικός φόβος που σου προξενεί το βλέμμα του επαίτη όταν εκστομίζει αυτή τη φράση, λες και μπορεί να τη φτύσει πάνω σου σαν κατάρα. Κάποιοι ίσως δώσουν κάτι, άλλοι θα συνεχίσουν τη διαδρομή τους μη δίνοντας καμία σημασία στον επαίτη και την ιστορία του. Έπειτα θα ανοίξουν οι πόρτες και η ίδια ιστορία θα ακουστεί στο επόμενο βαγόνι ή στον επόμενο συρμό. Κι αυτό φαντάζομαι γίνεται για μήνες, χρόνια. Οι ιστορίες ποικίλουν, χρόνιες ανίατες ασθένειες, βαριά τροχαία, ναρκωτικά. Πρόσφατα προστέθηκε κι ένα καινούργιο στοιχείο, αυτό της καταγωγής. "Συμπατριώτες μου Έλληνες" ήταν η προσφώνηση του συγκεκριμένου επαίτη, που φρόντιζε να επαναλαμβάνει τη φράση αρκετές φορές στις  επικλήσεις του, τρέφοντας ίσως την ελπίδα ότι όλο και κάποιος χρυσαυγίτης θα βάλει το χέρι στην τσέπη του, τι διάολο, τόσο ψηλά νούμερα τους δίνουν οι δημοσκοπήσεις, δε θα βρεθούν δύο σε ένα βαγόνι;

Κανείς πραγματικά δεν μπορεί να ξέρει -ίσως ούτε καν και οι ίδιοι- πού ξεκινά και που σταματά η αλήθεια της ιστορίας τους, ποιοι είναι οι λόγοι που αυτοί οι άνθρωποι βρέθηκαν εδώ. Και όσο κι αν θέλω να τονίσω την ευαίσθητη πλευρά της κατάστασης στην οποία βρίσκονται, δεν μπορώ να αντισταθώ σ' αυτό που τόση ώρα θέλω να πω: η επαιτεία βασίζεται κι αυτή σε ένα ολόκληρο μοντέλο επικοινωνίας, ίδιο με αυτό της διαφήμισης. Συναισθηματική εμπλοκή του στόχου, προβολή -εδώ ενός προβλήματος- πάνω στο υποκείμενο, ταύτιση. Οι επαίτες που ακολουθούν αυτό το μοντέλο επικοινωνίας ενδεχομένως να αγνοούν αυτές τις αρχές, ωστόσο τις χρησιμοποιούν. Το αποτέλεσμα βέβαια της πρακτικής αυτής όσο και η στάση ημών των υπολοίπων παραμένουν αμφιλεγόμενα: "δώσε, δεν τους λυπάσαι;" "μη δίνεις, διαιωνίζεις το φαινόμενο ή συντηρείς μια απάτη". Καλή σας νύχτα.